کلسترول خون چیست؟

کلسترول در همه ی سلولهای بدن یافت می شود و وظایف حیاتی مهمی را بر عهده دارد . این ماده توسط خود بدن ساخته می شود اما توسط غذاها نیز می تواند وارد بدن شود. این ماده مومی شکل و در ظاهر مانند چربی است . کلسترول ساختار روغنی دارد ، بنا براین با خون که ساختار آبی دارد ، مخلوط نمی شود . بنا بر این در خون توسط لیپو پروتئین ها در کل بدن گردش می کند.

این ماده در جریان خون و تمامی سلول های بدن وجود دارد. کلسترول یکی از مهمترین مواد مورد نیاز بدن است؛ وجود میزان کافی از آن برای ساخت غشای سلولی، ساخت و ترمیم دیواره رگ های خونی، تولید برخی هورمون ها، تامین ویتامین D و … برای بدن ضروری است. مقداری از کلسترول مورد نیاز بدن از طریق مصرف برخی مواد غذایی و در کبد تولید می شود. تفاوت کلسترول با سایر چربی های موجود در خون این است که این ماده در خون حل نمی شود. این ماده توسط لیپوپروتئین ها بین سلول ها جابجا می گردد.
کلسترول جزء ليپيدها است. ليپيدها جزء مواد چربی هستند که توسط جریان خون منتقل می شوند و در این عمل به پروتئين ها می چسبند و ليپوپروتئين ها را تشکيل می دهند. به معنای دیگر كلسترول و ساير چربيها در خون شما حل نمي شوند . جهت انتقال به سلولهاي شما، آنها از ناقل هاي مخصوصي بنام ليپوپروتئين استفاده مي كنند .
کلسترول یا توسط کبد تولید شده و یا از طریق رژیم غذایی تامین میشود. کبد قادر به تولید تمام کلسترول مورد نیاز بدن میباشد در واقع جگر یا کبد، بیشترین مقدار کلسترول را در بدن می سازد، تا چربی ها را به سراسر بدن حمل کند تا برای تولید نیرو و تعمیر سلولی مصرف شوند و یا برای انباشته شدن در نقاط مختلف بدن مانند اطراف شکم یا کفل به کار روند و نیازی به تامین آن از طریق رژیم غذایی نیست.

وظایف کلسترول در بدن

1. در ساختار غشاء سلولی نقش کلیدی دارند. (ساخت وترمیم دیواره سلولی)
2. تولید صفرا (متابولیسم چربی ها)
3. پیش ماده ویتامین D است (در حضور نور خورشید و آنزیم های خاص تبدیل به ویتامین D میگردد)
4. سنتز هورمونهای جنسی (استروژن، پروژسترون، تستوسترون)، کورتیزول و آدرنالین.
5. در ساختمان آنزیمها و در ساختمان سیستم عصبی کلسترول وجود دارد.

انواع کلسترول

  1. کلسترولLDL: این نوع کلسترول خاصیت چسبندگی دارد و به راحتی به جدار داخلی دیواره ی رگ ها می چسبد و باعث باریک شدن و در نهایت انسداد مجرای داخلی رگ ها می گردد. از این رو به کلسترول بد معروف است. در واقع زمانيكه شما داراي كلسترول LDL زيادي در خون هستيد ، آنها به چربيها و ساير مواد ملحق شده و بر روي ديواره سرخرگهاي شما رسوب مي كنند تشكيل پلاك مي دهند. در نتيجه سرخرگها دچار انسداد و تنگي شده و جريان خون كاهش مي يابد . اگر اين پلاك موجود بر روي ديواره سرخرگها كنده شود، ممكن است يك لخته خون در اين محل تشكيل گردد و يا ممكن است اين تكه كنده شده در جريان خون منتقل شود. اگر لخته خون در شريان خونرسان عضله قلب (عروق كرونر)، جريان خون به قلب را دچار انسداد سازد ، منجر به حمله قلبي مي گردد . اگر لخته خون سبب انسداد سرخرگ خونرساني كننده به مغز شود، «سكته مغزي» رخ مي دهد .
  2. کلسترولVLDL: این نوع کلسترول مولکول های چربی را از کبد به دیگر قسمت های بدن حمل می کند و بعد از انتقال چربی به بافت ها تبدیل به کلسترولLDLمی گردد.
    این نوع لیپوپروتئین حاوی تری گلیسیرید ، نوعی چربی متصل به پروتئین در خون است . VLDL باعث زیاد شدن LDL و در نهایت نازکتر شدن رگها می شود .
  3. کلسترولHDL: این نوع کسترول، تحت عنوان ليپوپروتئين باچگالي بالا (HDL) ناميده مي شود . کلسترول هایLDL موجود در طول دیواره ی رگ ها را پیدا کرده و به آن ها می چسبد و آن ها را از جدار رگ ها پاک می کند و از باریک شدن و انسداد رگ ها جلوگیری می نماید. به همین جهت به کلسترول خوب معروف است.
    اين نوع كلسترول سبب خارج كردن كلسترول خطرناك ازسرخرگها شده و به پيشگيري از حمله قلبي و سكته مغزي كمك می كند، بنابراين بهتر است كه سطح كلسترول HDL در خون بالا باشد .
    کلسترول بالای خون، یکی از عوامل اصلی ایجاد بیماری های قلبی مخصوصاً سکته است ولی از طرف دیگر وجود این ماده در بدن بسیار حیاتی است.
    بهترین ميزان کلسترول برای بدن کمتر از mg/dl ۲۰۰ ميباشد. اگر ميزان آن از ۲۰۰ بالاتر رفت اما پایين تر از ۲۳۹ بود٬ در مرز سطح بالای کلسترول قرار گرفته اید. بالاتر از این ميزان یعنی بالاتر از ۲۴۰ نشاندهنده ی این است که کلسترول خونتان خيلی بالا است. و باید همه ی تلاشتان را بکنيد تا این ميزان را کاهش دهيد.

عوامل مؤثر بر غلظت کلسترول

  1. نوع و مقدار مواد غذایی
  2. وزن بدن
  3. فعالیت بدنی
  4. ارث، وراثت و ژنها نقش مهمی در وضعیت کلسترول خون دارند.
  5. سن و جنس: افزایش غلظت کلسترول خون معمولاٌ در حوالی ۲۰ سالگی آغاز می شود. زنان پیش از یائسگی، غلظت کلسترول کمتری نسبت به مردان همسن خود دارند.

افزايش کلسترول خون کودکان

وقتي صحبت از کودکان است بسياري از والدين هرگز به کلسترول فکر نمي کنند اما کلسترول بالا يکي از عوامل موثر در بيماري قلبي و سکته مغزي است و آخرين تحقيقات پزشکي نشان مي دهد بيماري قلبي عروقي ريشه در کودکي دارد.
سطوح کلسترول دردوران کودکي چندان مورد بررسي قرار نگرفته بود، اما به تازگي برخي متخصصان بر اين باورند که کلسترول بالا در کودکان يک مشکل گزارش نشده مربوط به سلامت عموم است. چاقي در کودکان و مشکلات متعاقب آن ، بطور قابل ملاحظه اي افزايش يافته است. و برخي متخصصان کودک اظهار داشته اند افزايش چشمگيري در تعداد کودکاني که سطوح کلسترول خونشان نسبت به سالهاي قبل بالا رفته ، مشاهده کرده اند. برقراري ارتباط بين سلامت کودکان و کلسترول براي بسياري ازافراد دشوار است. بنابراين آگاهي والدين از ميزان کلسترول فرزندشان حائز اهميت است بويژه اگر يکي از والدين هم دچار افزايش کلسترول خون باشد.